حرم مقدس

مقدمه:
نوعی از تشیع، در جامعه ی امروز ما به عنوان دین رسمی پذیرفته شده که بخش هایی از قواعد نظری و قوانین عملی آن، در هیچ کتاب و سندی نوشته نشده و مستند به هیچ سند معتبری از وحی نیست، ولی به شدت در عمل، مراعات می شود و بدنه ی اصلی فرهنگی دینداری عوام شیعه ی امروز را تشکیل می دهد، این نوع از تشیع را «تشیع نانوشته» می نامیم.
چون این دیدگاه ها و اعمال، در نزد تقریباً عموم شیعیان ایران رایج است، از آن به «تشیع» یاد می کنیم ولی در حقیقت، اینها تشیع ناب و خالص نیست. و از آن جهت به آن «نانوشته» می گوییم که عمده ی آن، حتی در جایی نوشته نشده و فقط به صورت سینه به سینه از نسلی به نسل بعد منتقل می گردد، یا به صورت موجی توسط رسانه های جمعی (تلویزیون، رادیو، اینترنت و روزنامه) به قالب عملی دینی جلوه گر می شود.
البته باید توجه داشت که این دیدگاه ها و آداب عملی، از مواردی انتخاب شده که عمومیت دارد و قسمت زیادی از دیدگاه ها و آداب و رسوم شیعیان در نقاط مختلف ایران، در آن نیامده است.
همچنین لازم به ذکر است که این دیدگاه ها و آداب، مربوط به شیعیان ایران است و اگر دیدگاه ها و آداب سایر شیعیان مانند شیعیان عراق، عربستان، هند و پاکستان مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد، عجایب و غرایب بسیار دیگری بر این مجموعه افزوده می شود.
و نیز باید توجه داشت که این دیدگاه ها و آداب و رسوم، مربوط به زمان حال است و از آنچه در گذشته، رایج بوده و اکنون مورد توجه نیست، چشم پوشی شده است. امیدواریم روزی بیاید که موارد یاد شده در ذیل، با موارد منهاجی آن، جایگزین گردد.
در ادامه، نمونه هایی از تفاوت «تشیع نانوشته» به همراه مقایسه اش با دیدگاه ها و اعمال توصیه شده در «منهاج فردوسیان» را بیان می کنیم تا تفاوت این دو نوع از تشیع، بهتر آشکار شود. البته لازم به ذکر است که بعضی از این دیدگاه ها و رفتارها، دین نیست بلکه «آئین» است یعنی به عنوان تشیع بدان پرداخته نمی شود ولی در حد دستورات دینی، محترم شمرده می شود.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دیدگاه های تشیع نانوشته در باره ی آرایش:
۱. در تشیع نانوشته معتقدند صورت آرایش کرده و اصلاح شده ی زن، مَحرم است و نیاز به پوشاندن از نامحرم ندارد.
در منهاج فردوسیان معتقدند صورت زن، اگر آرایش کرده باشد، باید از نامحرم پوشانده شود.
۲. در تشیع نانوشته معتقدند داشتنِ ریش بلند، مخصوص روحانیت است.
در منهاج فردوسیان معتقدند بلند گذاشتن ریش تا یک قبضه (یک مشت بسته) برای تمام افراد بالغ، مستحب است.
۳. در تشیع نانوشته معتقدند ریش گذاشتن، علامت عزادار بودن است.
در منهاج فردوسیان معتقدند ریش، مایه ی زینت مردان از فرزندان آدم (علیه السلام) است و هیچگاه آن را علامت عزاداربودن نمی شمارند.
۴. در تشیع نانوشته معتقدند نتراشیدن ریش به احترام مردگان، مایه ی تسلیت بازماندگان است.
در منهاج فردوسیان معتقدند توصیه ای به چنین کاری برای تسلیت بازماندگان نشده است.
۵. در تشیع نانوشته معتقدند ریش گذاشتن، برای پیرمردان است و برای جوانان لزومی ندارد.
در منهاج فردوسیان معتقدند تراشیدن ریش برای مردان، از زمان رسیدن به سن تکلیف، ممنوع است.
۶. در تشیع نانوشته معتقدند ریش گذاشتن برای جوانان، نشانه ی نوعی افسردگی و دلمردگی در آنهاست.
در منهاج فردوسیان معتقدند تراشیدن ریش برای مردان، از زمان رسیدن به سن تکلیف، ممنوع است و ربطی بین انجام فرمان الهی در گذاشتن ریش، با افسردگی و بیماری های روحی نیست.

سؤال: منهاج فردوسیان چه راهکارهایی برای علاقه مند کردن نسل جوان و جامعه به معنویت ارائه می دهد؟ /
جواب: هدایت، به معنی ایجاد انگیزه، مخصوص خداست. نکته ی مهمی که بارها در قرآن کریم، بدان تصریح شده است. با تفکر در برخی آیات، به خوبی می توان دریافت که ایجاد علاقه به معنویت، فقط و فقط در انحصار خدای تعالی است و حتی استاد اعظم (صلی الله علیه وآله وسلم) نیز اجازه ی ایجاد چنین علاقه و انگیزه ای ندارند. برخی آیاتی که به این نکته تصریح می کند، به این قرار است:
محکم: «لَیسَ عَلَیک هُدَاهُمْ وَ لَکِنَّ اللهَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ» (سوره ی بقره، آیه ی ۲۷۲). ترجمه: هدایت آنان بر عهده ی تو نیست‏، بلکه خداست که هر که را بخواهد هدایت مى‏کند.
محکم: «أَ تُرِیدُونَ أَن تَهْدُواْ مَنْ أَضَلَّ اللهُ وَ مَن یُضْلِلِ اللهُ فَلَن تَجِدَ لَهُ سَبِیلاً» (سوره ی نساء، آیه ی ۸۸). ترجمه: آیا مى‏خواهید کسى را که خدا در گمراهى‏اش وانهاده است به راه آورید و حال آنکه هر که را خدا در گمراهى‏اش وانهد هرگز راهى براى [هدایت] او نخواهى یافت.
محکم: «وَإِن کانَ کبُرَ عَلَیک إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَن تَبْتَغِی نَفَقًا فِی الأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِی السَّمَاء فَتَأْتِیهُم بِآیهٍ وَ لَوْ شَاء اللهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلاَ تَکونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِینَ» (سوره ی انعام، آیه ی ۳۵). ترجمه: و اگر اعراض کردن آنان [از قرآن] بر تو گران است اگر مى‏توانى نقبى در زمین یا نردبانى در آسمان بجویى تا معجزه‏اى [دیگر] برایشان بیاورى [پس چنین کن] و اگر خدا مى‏خواست قطعا آنان را بر هدایت گرد مى‏آورد پس زنهار از نادانان مباش.
محکم: «وَ لَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَیهِمُ الْمَلآئِکهَ وَ کَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَ حَشَرْنَا عَلَیهِمْ کُلَّ شَیءٍ قُبُلًا مَا کانُواْ لِیؤْمِنُواْ إِلاَّ أَن یَشَاءَ اللهُ وَ لَکِنَّ أَکثَرَهُمْ یَجْهَلُونَ» (سوره ی انعام، آیه ی ۱۱۱). ترجمه: و اگر ما فرشتگان را به سوى آنان مى‏فرستادیم و اگر مردگان با آنان به سخن مى‏آمدند و هر چیزى را دسته دسته در برابر آنان گرد مى‏آوردیم، باز هم ایمان نمى‏آوردند، جز این که خدا بخواهد، ولى بیشترشان نادانى مى‏کنند.
محکم: «مَن یَهْدِ اللهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِی وَ مَن یُضْلِلْ فَأُوْلَئِک هُمُ الْخَاسِرُونَ» (سوره ی اعراف، آیه ی ۱۷۸). ترجمه: هر که را خدا هدایت کند او راه‏یافته است و کسانى را که گمراه نماید آنان خود زیانکارانند.
محکم: «مَن یُضْلِلِ اللهُ فَلاَ هَادِی لَهُ وَ یَذَرُهُمْ فِی طُغْیانِهِمْ یَعْمَهُونَ» (سوره ی اعراف، آیه ی ۱۸۶). ترجمه: هر که را خداوند گمراه کند براى او هیچ رهبرى نیست و آنان را در طغیانشان سرگردان وا مى‏گذارد.
محکم: «وَ مِنْهُم مَن یَسْتَمِعُونَ إِلَیکَ أَ فَأَنتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ کانُواْ لاَ یَعْقِلُونَ» (سوره ی یونس، آیه ی ۴۲). ترجمه: و برخى از آنان کسانى‏اند که به تو گوش فرا مى‏دهند آیا تو کران را هر چند در نیابند شنوا خواهى کرد.
محکم: «وَ مِنهُم مَن یَنظُرُ إِلَیکَ أَ فَأَنتَ تَهْدِی الْعُمْی وَ لَوْ کانُواْ لاَ یُبْصِرُونَ» (سوره ی یونس، آیه ی ۴۳). ترجمه: و از آنان کسى است که به سوى تو مى‏نگرد آیا تو نابینایان را هر چند نبینند هدایت توانى کرد.
محکم: «وَ لَوْ شَاءَ رَبُّکَ لآمَنَ مَن فِی الأَرْضِ کُلُّهُمْ جَمِیعًا أَ فَأَنتَ تُکرِهُ النَّاسَ حَتَّى یَکونُواْ مُؤْمِنِینَ» (سوره ی یونس، آیه ی ۹۹). ترجمه: و اگر پروردگار تو مى‏خواست قطعاً هر که در زمین است، همه ی آنها، یکسر ایمان مى‏آوردند. پس آیا تو مردم را مجبور مى‏کنى که ایمان بیاورند.
محکم: «وَ مَا کانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللهِ وَ یَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِینَ لاَ یَعْقِلُونَ» (سوره ی یونس، آیه ی ۱۰۰). ترجمه: و هیچ کس را نرسد که جز به اذن خدا ایمان بیاورد و [خدا] بر کسانى که نمى اندیشند پلیدى را قرار مى‏دهد.
محکم: «وَ لاَ یَنفَعُکُمْ نُصْحِی إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَکُمْ إِن کانَ اللهُ یُرِیدُ أَن یُغْوِیَکُمْ هُوَ رَبُّکمْ وَ إِلَیهِ تُرْجَعُون» (سوره ی هود، آیه ی ۳۴). ترجمه: و اگر بخواهم شما را اندرز دهم، در صورتى که خدا بخواهد شما را بیراه گذارد، اندرز من شما را سودى نمى‏بخشد. او پروردگار شماست و به سوى او باز گردانیده مى‏شوید.
محکم: «إِن تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ فَإِنَّ اللهَ لاَ یَهْدِی مَن یُضِلُّ وَ مَا لَهُم مِن نَاصِرِینَ» (سوره ی نحل، آیه ی ۳۷). ترجمه: اگر [چه] بر هدایت آنان حرص بورزى ولى خدا کسى را که فرو گذاشته است، هدایت نمى‏کند و براى ایشان یارى‏کنندگانى نیست.
محکم: «وَ مَن یَهْدِ اللهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَن یُضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِیاءَ مِن دُونِهِ» (سوره ی اسراء، آیه ی ۹۷). ترجمه: و هر که را خدا هدایت کند او رهیافته است و هر که را گمراه سازد در برابر او براى آنان هرگز دوستانى نیابى.
محکم: «مَن یَهْدِ اللهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَن یُضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَهُ وَلِیاً مُرْشِداً» (سوره ی کهف، آیه ی ۱۷). ترجمه: خدا هر که را راهنمایى کند، او راه‏یافته است و هر که را بى‏راه گذارد، هرگز براى او یارى راهبر نخواهى یافت.
محکم: «وَ أَنَّ اللهَ یَهْدِی مَن یُرِیدُ» (سوره ی حج، آیه ی ۱۶). ترجمه: و بدین گونه [قرآن] را [به صورت] آیاتى روشنگر نازل کردیم و خداست که هر که را بخواهد راه مى‏نماید.
محکم: «لَقَدْ أَنزَلْنَا آیاتٍ مُّبَینَاتٍ وَ اللهُ یَهْدِی مَن یَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ» (سوره ی نور، آیه ی ۴۶). ترجمه: قطعاً آیاتى روشنگر فرود آورده‏ایم و خدا هر که را بخواهد به راه راست هدایت مى‏کند.
محکم: «وَمَا أَنتَ بِهَادِی الْعُمْیِ عَن ضَلَالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن یُؤْمِنُ بِآیاتِنَا فَهُم مُسْلِمُونَ» (سوره ی نمل، آیه ی ۸۱). ترجمه: و راهبر کوران [و بازگرداننده] از گمراهى‏شان نیستى تو جز کسانى را که به نشانه‏هاى ما ایمان آورده‏اند و مسلمانند نمى‏توانى بشنوانى.
محکم: «إِنَّک لَا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لَکِنَّ اللهَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ» (سوره ی قصص، آیه ی ۵۶). ترجمه: در حقیقت تو هر که را دوست دارى نمى‏توانى راهنمایى کنى، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایى مى‏کند و او به راه‏یافتگان داناتر است.
محکم: «فَمَن یَهْدِی مَنْ أَضَلَّ اللهُ» (سوره ی روم، آیه ی ۲۹). ترجمه: پس چه کسى هدایت مى‏کند آن کس را که خدا گمراه کرده است.
محکم: «إِنَّ اللهَ یُسْمِعُ مَن یَشَاءُ وَ مَا أَنتَ بِمُسْمِعٍ مَن فِی الْقُبُورِ» (سوره ی فاطر، آیه ی ۲۲). ترجمه: خداست که هر که را بخواهد شنوا مى‏گرداند و تو کسانى را که در گورهایند نمى‏توانى شنوا سازى.
محکم: «وَ مَن یُضْلِلِ اللهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ * وَ مَن یَهْدِ اللهُ فَمَا لَهُ مِن مُضِلٍّ» (سوره ی زمر، آیات ۳۶ و ۳۷). ترجمه: و هر که را خدا گمراه گرداند برایش راهبرى نیست. و هر که را خدا هدایت کند گمراه‏کننده‏اى ندارد.
محکم: «وَ مَن یُضْلِلِ اللهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ» (سوره ی غافر، آیه ی ۳۳). ترجمه: و هر که را خدا گمراه کند او را راهبرى نیست.
محکم: «وَ مَن یُضْلِلِ اللهُ فَمَا لَهُ مِن وَلِیٍ مِن بَعْدِهِ» (سوره ی شورا، آیه ی ۴۴). ترجمه: و هر که را خدا بى‏راه گذارد، پس از او یار [و یاور]ى نخواهد داشت.
محکم: «أَ فَرَأَیتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَ أَضَلَّهُ اللهُ عَلَى عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَهً فَمَن یَهْدِیهِ مِن بَعْدِ اللهِ أَ فَلَا تَذَکَرُونَ» (سوره ی جاثیه، آیه ی ۲۳). ترجمه: پس آیا دیدى کسى را که هوس خویش را معبود خود قرار داده و خدا او را دانسته گمراه گردانیده و بر گوش او و دلش مهر زده و بر دیده‏اش پرده نهاده است آیا پس از خدا چه کسى او را هدایت‏خواهد کرد آیا پند نمى‏گیرید.
محکم: «وَ لَکِنَّ اللهَ حَبَّبَ إِلَیکُمُ الْإِیمَانَ وَ زَیَنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیان» (سوره ی حجرات، آیات ۷ و ۸) ترجمه: لیکن خدا ایمان را براى شما دوست‏داشتنى گردانید و آن را در دل هاى شما بیاراست و کفر و پلیدکارى و سرکشى را در نظرتان ناخوشایند ساخت.
پس به طور کلی باید گفت: هدایت دو معنی دارد؛ یکی به معنی افاضه ی ایمان و شورآفرینی و ایجاد جذبه ی الهی است. این نوع هدایت به تصریح قرآن کریم، فقط به اراده ی خداوند متعال است و هیچ کسی در این مقام راه ندارد.
علامه طباطبایی (ره) در ذیل آیه ی ۵۶ سوره ی قصص می نویسد: «مراد از هدایت در اینجا صرف راهنمایى نیست، بلکه رساندن به هدف مطلوب است که بازگشتش به افاضه ایمان بر قلب است، و معلوم است که این چنین هدایت، کار رسول نیست، بلکه کار خداى تعالى است، و احدى در آن با او شرکت ندارد، و اما اگر مقصود از آن راهنمایى بود، معنا نداشت که آن را از رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلّم) نفى کند، و بفرماید تو هدایت نمى‏کنى، براى این که این قسم هدایت وظیفه ی رسول است» (ترجمه ی المیزان، جلد ۱۶، صفحه ی ۷۸)
نوع دیگر هدایت به معنی راهنمایی به راه درست و احکام و مناسک صحیح الهی است. این نوع هدایت از وظایف الهی استاد اعظم (صلی الله علیه وآله وسلّم) و جانشینان آن حضرت (علیهم السلام) است. در دوران غیبت استاد حاضر (ارواحنافداه) نیز این نوع هدایت بر عهده ی راویان احادیث اهل بیت (علیهم السلام) می باشد. این هدایت در طول هدایت خدای متعال است یعنی شعبه ای از هدایت الهی. این است که خدای متعال، مشتاقان کمال و سعادت را به محضر استاد اعظم (صلی الله علیه وآله وسلّم) و ائمه ی هدا (علیهم السلام) رهنمون می شود تا از علم صحیح و احکام و نُسُک مورد تأیید حق تعالی بهره مند گردند.
همچنین خدای متعال در جای دیگری از قرآن کریم به صراحت می فرماید: «لَیسَ عَلَیک هُدَاهُمْ وَ لَکِنَّ اللهَ یَهْدِی مَن یَشَاء» (سوره ی بقره، آیه ی ۲۷۲. ترجمه: هدایت آنان بر عهده ی تو نیست‏، بلکه خدا هر که را بخواهد هدایت مى‏کند) یعنی هدایت به معنی ایمان و انگیزه فقط به دست خداست و تو را در آن نصیبی نیست.
علامه طباطبایی (ره) در ذیل این آیه می نویسد: «در این جمله روى سخن از مؤمنین گردانده شد و پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلّم) مخاطب قرار گرفته که اى پیامبر، هدایت آنان به عهده ی تو نیست، این خداست که هر کس را بخواهد هدایت مى‏کند». گویى رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلّم) وقتى اختلاف مسلمانان در خصوص مسأله ی انفاق را دیده و ملاحظه کرده است که بعضى انفاق را با خلوص انجام مى‏دهند و بعضى دیگر بعد از انفاق منت و اذیت روا مى‏دارند و گروهى دیگر اصلاً از انفاق کردن مال پاکیزه خوددارى مى‏ورزند، در دل شریف خود احساس ناراحتى و اندوه مى‏نمودند و لذا خداى تعالى در این آیه، خاطر شریف او را تسلى داده و مى‏فرماید: مساله ی اختلاف مراحل ایمان که در این مردم مى‏بینى که یکى اصلاً ندارد و دیگرى اگر دارد نیتش خالص نیست و گروه سوم هم انفاق دارد و هم نیتش خالص است، همه مربوط و مستند به خداى تعالى است، اوست که هر کس را بخواهد به هر درجه از ایمان که صلاح بداند هدایت مى‏فرماید، و بعضى را به کلى محروم مى‏سازد، نه ایجاد ایمان در دل ها به عهده ی توست، و نه حفظ آن، تا هر وقت ببینى که پاره‏اى از مردم محفوظ مانده، و در بعضى ضعیف شده، اندوهناک شوى، و وقتى خداى تعالى در آخر این گفتار آنها را تهدید مى‏کند و با خشونت سخن مى‏گوید، دچار شفقت یعنى اندوهى توأم با ترس شوى. شاهد بر این معنا که ما از آیه استفاده کردیم جمله ی «هُداهُم» است، که مصدرى است اضافه شده بر ضمیرى که به مردم بر مى‏گردد. چون ظاهر این تعبیر این است که ایمان تا حدى در مردم تحقق یافته و مى‏فهماند که این مقدار هدایت که در امت خود موجود مى‏بینى از تو نیست، و آنچه هم که تحقق نیافته مى‏بینى، باز تو مسئولش نیستى‏». (ترجمه ی المیزان، جلد ‏۲، صفحه ی ۶۱۱)
همچنین در برخی روایات، همین معنی آمده است که کسی جز خدای تعالی، نمی تواند در مردم، ایجاد علاقه به معنویت کند. پس هر کس چنین تلاشی داشته باشد، تلاش بیهوده می کند و هر کس چنین توقعی داشته باشد، توقع نابجایی دارد. برخی از این روایات چنین است:
سند ۱: عَنْ ثَابِتِ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ (علیه السلام): «یا ثَابِتُ مَا لَکمْ وَ لِلنَّاسِ کفُّوا عَنِ النَّاسِ وَ لَا تَدْعُوا أَحَداً إِلَى أَمْرِکمْ فَوَ اللهِ لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلَ الْأَرَضِینَ اجْتَمَعُوا عَلَى أَنْ یهْدُوا عَبْداً یرِیدُ اللهُ ضَلَالَتَهُ مَا اسْتَطَاعُوا عَلَى أَنْ یَهْدُوهُ وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلَ الْأَرَضِینَ اجْتَمَعُوا عَلَى أَنْ یضِلُّوا عَبْداً یرِیدُ اللهُ هِدَایتَهُ مَا اسْتَطَاعُوا أَنْ یضِلُّوهُ کفُّوا عَنِ النَّاسِ وَ لَا یقُولُ أَحَدٌ عَمِّی وَ أَخِی وَ ابْنُ عَمِّی وَ جَارِی فَإِنَّ اللهَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیراً طَیَبَ رُوحَهُ فَلَا یَسْمَعُ مَعْرُوفاً إِلَّا عَرَفَهُ وَ لَا مُنْکراً إِلَّا أَنْکرَهُ ثُمَّ یقْذِفُ اللهُ فِی قَلْبِهِ کلِمَهً یجْمَعُ بِهَا أَمْرَهُ» (محاسن، محدث برقی، جلد ‏۱، صفحه ی ۲۰۰، باب الهدایه من الله عز و جل). ترجمه: راوی می گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمودند: ای ثابت، چه کار به مردم دارید؟ دست بکشید از مردم و کسی را به امر خودتان (تشیع) نخوانید. به خدا قسم اگر اهل آسمان ها و اهل زمین ها اجتماع کنند که بخواهند بنده ای را خدای تعالی می خواهد او را گمراه سازد، هدایت نمایند، نمی توانند هدایتش کنند و اگر اهل آسمان ها و اهل زمین ها اجتماع کنند که بنده ای را که خدای تعالی اراده نموده تا هدایتش کند، گمراه نمایند، نمی توانند او را گمراه سازند. دست از مردم بکشید و نگویید عمویم و برادرم و پسر عمویم و همسایه ام، که هر گاه خدای تعالی برای بنده ای اراده ی خیر نماید، روحش را پاک می سازد، پس چیز خوب را نمی شنود مگر این که آن را می شناسد و چیز زشت را نمی شنود مگر این که آن را انکار می کند، سپس خدای تعالی در قلبش کلمه ای می اندازد که کارش را با آن جمع نماید [و به سرانجام نیکو برساند].
سند ۲: عَنْ أَبِی عَبْدِ اللهِ (علیه السلام) قَالَ: «إِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیراً نَکتَ فِی قَلْبِهِ نُکتَهً مِنْ نُورٍ وَ فَتَحَ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَکلَ بِهِ مَلَکاً یسَدِّدُهُ وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَکتَ فِی قَلْبِهِ نُکتَهً سوداء وَ سَدَّ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَکلَ بِهِ شَیطَاناً یضِلُّهُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیهَ فَمَنْ یرِدِ اللهُ أَنْ یهْدِیهُ یشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ یرِدْ أَنْ یضِلَّهُ یجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیقاً حَرَجاً کأَنَّما یصَّعَّدُ فِی السَّماءِ» (کافی، محدث کلینی، جلد ۱، صفحه ی ۱۶۶، باب الهدایه أنّها من الله عز و جل). ترجمه: امام صادق (علیه السلام) فرمودند: همانا خدای عز و جل هر گاه برای بنده ای اراده ی خیر کند، در قلبش نکته ای از نور قرار می دهد و گوش های قلبش را باز می کند و فرشته ای را بر او می گمارد تا راهنمایی اش نماید؛ و هر گاه برای بنده ای اراده ی بد نماید، نکته ی سیاهی در قلبش قرار می دهد و گوش های قلبش را می بندد و شیطانی را بر او می گمارد تا گمراهش سازد. سپس این آیه را تلاوت کردند: پس کسى را که خدا بخواهد هدایت نماید، دلش را به پذیرش اسلام مى‏گشاید و هر که را بخواهد گمراه کند، دلش را سخت تنگ مى‏گرداند، چنانکه گویى به زحمت در آسمان بالا مى‏رود.
سند ۳: قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ (علیه السلام) یقُولُ: «لَا تُخَاصِمُوا النَّاسَ لِدِینِکُمْ فَإِنَّ الْمُخَاصَمَهَ مَمْرَضَهٌ لِلْقَلْبِ إِنَّ اللهَ تَعَالَى قَالَ لِنَبِیهِ (صلی الله علیه وآله وسلّم): «إِنَّک لا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لَکِنَّ اللهَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ» (سوره ی قصص، آیه ی ۵۶) وَ قَالَ: «أَ فَأَنْتَ تُکرِهُ النَّاسَ حَتَّى یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ» (سوره ی یونس، آیه ی ۹۹) ذَرُوا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا عَنِ النَّاسِ وَ إِنَّکمْ أَخَذْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه وآله وسلّم) إِنِّی سَمِعْتُ أَبِی (علیه السلام) یَقُولُ إِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا کتَبَ عَلَى عَبْدٍ أَنْ یَدْخُلَ فِی هَذَا الْأَمْرِ کانَ أَسْرَعَ إِلَیهِ مِنَ الطَّیرِ إِلَى وَکرِهِ» (کافی، محدث کلینی، جلد ۱، صفحه ی ۱۶۶، باب الهدایه أنّها من الله عز و جل). ترجمه: راوی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمودند: با مردم برای دینشان دشمنی نکنید، همانا دشمنی کردن، مریض کننده ی قلب است. همانا خدای تعالی به پیامبرش فرمود: در حقیقت تو هر که را دوست دارى نمى‏توانى راهنمایى کنى لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایى مى‏کند. و فرمود: پس آیا تو مردم را ناگزیر مى‏کنى که ایمان آورند؟! مردم را رها کنید. همانا مردم، از مردم گرفتند و شما از فرستاده ی خدا گرفتید. از پدرم شنیدم که می فرمود: هر گاه خدای تعالی بر بنده ای بنویسد که داخل در این امر شود، سریع تر از پرنده که به آشیانه اش بر می گردد، به سوی آن خواهد شتافت.
سند ۴: عَنْ فُضَیلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللهِ (علیه السلام): نَدْعُو النَّاسَ إِلَى هَذَا الْأَمْرِ؟ فَقَالَ: «لَا یا فُضَیلُ إِنَّ اللهَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیراً أَمَرَ مَلَکاً فَأَخَذَ بِعُنُقِهِ فَأَدْخَلَهُ فِی هَذَا الْأَمْرِ طَائِعاً أَوْ کارِهاً» (محاسن، محدث برقی، جلد ‏۱، صفحه ی ۲۰۲، باب الهدایه من الله عز و جل). ترجمه: راوی می گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: آیا مردم را به این امر (تشیع) دعوت کنیم؟ فرمودند: نه، ای فضیل، همانا خدای تعالی هر گاه برای بنده ای اراده ی خیر کند، فرشته ای را فرمان می دهد، پس گردنش را می گیرد و در این امر، چه بخواهد و چه نخواهد، داخل می کند.

سؤال: آیا قبول مقدمات دوازده گانه ی علمیه، فقط برای ورود به «منهاج فردوسیان» و استفاده از آن است، یا برای «تأیید» و «نقد» منهاج فردوسیان هم باید آن را قبول داشت؟ /
جواب: قطعاً باید هم برای ورود و هم برای تأیید و هم برای نقد، این مبانی را پذیرفت. مثلاً کسانی که مقدمه ی دوازدهم را قبول ندارند، اشکال می کنند که منهاج فردوسیان، برای تمام مردم جهان، پیامی ندارد.

[۲۴۵] محکم: «مِن وَرَآئِهِ جَهَنَّمُ وَیسْقَی مِن مَّاءٍ صَدِیدٍ * یتَجَرَّعُهُ وَلاَ یکادُ یسِیغُهُ وَیأْتِیهِ المَوْتُ مِن کلِّ مَکانٍ وَمَا هُوَ بِمَیتٍ وَمِن وَرَآئِهِ عَذَابٌ غَلِیظٌ»۱
ترجمه: «[آن کس که] دوزخ پیش روی اوست و به او آبی چرکین نوشانده می‏شود. آن را جرعه جرعه می‏نوشد و نمی‏تواند آن را فرو بَرد و مرگ از هر جانبی به سویش می‏آید ولی نمی‏میرد و عذابی سنگین به دنبال دارد»

********************

[۲۴۶] محکم: «وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْکافِرِینَ حَصِیرًا»۲
ترجمه: «و دوزخ را برای ناسپاسان، زندان قرار دادیم».

********************

[۲۴۷] محکم: «وَمَن یضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَـهُم أَوْلِیاءَ مِن دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ یوْمَ القِیامَهِ عَلَی وُجُوهِهِمْ عُمْیاً وَبُکمًا وَصُمًّا مَّأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ کلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِیرًا»۳
ترجمه: «و هر که را [خدا] بی راه گذارد، در برابر او برای آنان هرگز دوستانی نیابی و روز قیامت آن ها را کور و لال و کر [در حالی که] به صورت، درافتاده برخواهیم انگیخت. جایگاهشان دوزخ است. هر بار که آتش آن فرو نشیند، شراره‏ای [تازه] برایشان می‏افزاییم»

********************

[۲۴۸] محکم: «وَ رَأَی المُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُم مُّوَاقِعُوهَا وَلَمْ یجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفًا»۴
ترجمه: «و [یاد کن روزی را که] گناهکاران آتش [دوزخ] را می‏بینند و درمی‏یابند که در آن خواهند افتاد و از آن راه گریزی نیابند [چه حالی خواهند داشت؟!]»

********************

[۲۴۹] محکم: «فَوَرَبِّک لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّیاطِینَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِیاً * ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن کلِّ شِیعَهٍ أَیهُمْ أَشَدُّ عَلَی الرَّحْمَنِ عِتِیاً * ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِینَ هُمْ أَوْلَی بِهَا صِلِیاً * وَإِن مِّنکمْ إِلَّا وَارِدُهَا کانَ عَلَی رَبِّک حَتْمًا مَّقْضِیاً * ثُمَّ نُنَجِّی الَّذِینَ اتَّقَوا وَّنَذَرُ الظَّالِمِینَ فِیهَا جِثِیاً»۵
ترجمه: «پس به پروردگارت سوگند که آن ها را با شیاطین محشور خواهیم ساخت‏. سپس در حالی که به زانو درآمده‏اند آنان را گرداگرد دوزخ حاضر خواهیم کرد. آنگاه از هر دسته‏ای کسانی از آنان را که بر [خدای] رحمان سرکش‏تر بوده‏اند بیرون خواهیم کشید. پس از آن به کسانی که برای درآمدن به [جهنم] سزاوارترند، خود داناتریم. و هیچ کس از شما نیست مگر [اینکه] در آن وارد می‏گردد این [امر] همواره بر پروردگارت حکمی قطعی است. آنگاه کسانی را که پرهیزکار بوده‏اند می‏رهانیم و ستمگران را به زانو درافتاده در [دوزخ] رها می‏کنیم»

********************

۱ . سوره ی ابراهیم، آیات ۱۵ تا ۱۷.
۲ . سوره ی اسراء، آیه ی ۸.
۳ . سوره ی اسراء، آیه ی ۹۷.
۴ . سوره ی کهف، آیات ۵۲ و ۵۳.
۵ . سوره ی مریم، آیات ۶۸ تا ۷۲.

عبدالرحمن جامی در «نفحات الانس» گوید: شیخ نجیب الدین علی گفت که شیخ ابراهیم مجذوب، دیوانه ی عجیبی بود! مردم می گفتند که اتفاق می افتد که چند روز چیزی نمی خورد و گاه می شود که به یک دفعه صد مَن بخورد و وی را احوال و کرامات عجیب بوده. مرا آرزوی صحبت او بود. با او گفتم بیا تا یک روز هم صحبت باشیم، اجابت نمی کرد تا این که یک روز او را در بازار دیدم در فصل زمستان. گفت: این ساعت وقت این است که با هم صحبت بداریم لیکن به شرط آن که امشب در مسجد به سر بریم.
من قبول کردم و با وی داخل مسجد شدیم. گفتم: طعامی بیاورم؟ گفت: من سیرم، اشتهایی ندارم. در آن حال برف و باران، آمدن گرفت و ناودان ها جاری گردید. چون نماز شام و خفتن بگذاشتیم و خلق از مسجد بیرون رفتند و من با او تنها بماندم، گفت: من گرسنه ام. چیزی بیار تا بخورم.
شب تاریک بود و برف عظیم می آمد و چند دینار زر داشتم. به او دادم. گفتم: معذور دار که عذر، واضح است. این زر را فردا قوت خود ساز. زر را گرفت و ساعتی صبر کرد و باز گفت: گرسنه ام! برخیز چیزی بیاور تا بخوریم. خانه ی من از آن مسجد دور بود اما نزدیک آن مسجد مرا خویشی بود. من هم به خانه ی او رفتم. چون شنیده بودم که چیزی بسیار می خورد، گفتم: مرا جماعتی میهمانان رسیده است و اطعام آنها بر من واجب افتاده. گفتند: دیرگاه باشد و طعامی پخته نماند. سپس خدمتکاران را صدا زد و از برنج و باقلا و نخود و گندم و یک عدد دنبه و یک پاره گوشت سرخ کرده و مقداری پنیر بر سر خادمان نهاد و گفت: ببرید منزل خود، شما طبخ کنید.
من تخمین زدم مجموع پنجاه مَن! بود. همه را بر در مسجد آوردند و از پی کار خود رفتند. من شیخ ابراهیم را گفتم: صبر کن تا برای تو اینها را طبخ کنم. گفت: لازم نیست. من همین قسم خام می خورم. آن جمله را تمام بخورد! و ساعتی صبر کرد. آواز سائلی از رهگذر بلند گردید که دریوزه و گدایی می کرد.
شیخ ابراهیم با شتاب از مسجد بیرون دوید و هر چه جمع کرده بود تمام را از او گرفت! من تخمین کردم مقدار ده مَن! پاره های نان بود. همه را به مسجد آورد و همه را بخورد! چون شب از نیمه گذشت، مرا گفت: برخیز و در گوشه ی مسجد برو به خواب که بسیار تو را زحمت دادم اما اگر حرکتی بنمایی یا جنبشی بکنی تو را هلاک خواهم کرد!
من به گوشه ی مسجد رفتم و خوابیدم و زهره ی آن نداشتم که کوچک ترین حرکتی بنمایم حتی آن که اگر عضوی از من خارش می کرد جرأت خاریدن آن را نداشتم. و در آن مسجد سنگی بزرگ نهاده بودند، هر ساعت بر می خاست و آن سنگ را بر می داشت و به بالین من می آمد و با خود می گفت: آن سنگ را بر او فرو کوبم و او را هلاک بنمایم. سپس با خود می گفت: روا نباشد، پدرش مردی پیر است، فردا جزع کند. آن سنگ را باز به جای خود می نهاد. چند نوبت چنین کرد و مرا از ترس خواب نمی آمد، اما خود را چنین ارائه می دادم که من خواب هستم. پس مرا گفت: می دانم که در خواب نیستی تو را زحمت بسیار دادم.
اکنون تو را بخشیدم! من بر بام مسجد می روم تا تو ایمن گردی و خواب کنی. پس بر بام رفت و بر سر نردبان، کتابخانه ای بود که کتاب بسیار امام مسجد در آنجا گذاشته بود. چون به آن خانه رفت من از ترس از بیرون در را به روی او بستم و بخفتم. در آن حال آواز چیز خوردن وی از آن خانه می آمد و من در تعجب بودم که وی از کجا چیزی می خورد؟! چون که یقین داشتم که در آن اطاق از خوردنی چیزی نباشد. چون صبح بیرون آمد و برفت، در آن خانه رفتم دیدم که جلدهای همه ی کتاب ها را خورده بود!
بخوانید و بخندید که این نواصب لئام چه مزخرفاتی را جمع آوری می نمایند و به نام کرامت در جامعه پراکنده می کنند و با اقرار به این که او را دیوانه می دانسته اند، در عداد مشایخ صوفیه تعداد کرده است. جامی مثل این که در همین «نفحات» گفته در شرح حال شیخ موسی سدرانی گفت که صایغی رفت کنار دجله ی بغداد غسل کند، سر از رود نیل بیرون کرد و در آنجا هفت سال بماند و عیال گرفت و چهار فرزند آورد پس از هفت سال به کنار نیل آمد غسل کند، سر از دجله ی بغداد بیرون آورد! به خانه ی خود رفت و هنوز یک ساعت نشده بود که از زوجه ی خود مفقود گردیده بود!

(کشف الاشتباه در کجروی اصحاب خانقاه، شیخ ذبیح الله محلاتی)

مقدمه:
قواعد نظری و قوانین عملی منهاج فردوسیان، برگرفته از تصریحات آیات قرآن کریم و روایات معتبر شیعه از اهل بیت طاهرین (علیهم السلام) است. این روایات، از منابع معتبر حدیث شیعه، برگرفته شده است. یکی از این منابع، عبارت است از:

کمال الدین و تمام النعمه

این کتاب که اثر شیخ صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (۳۰۵ ـ ۳۸۱ هجری) است، در موضوع غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) و ظهور آن حضرت می باشد.
کتاب کمال الدین از قدیمی‏ترین و معتبرترین منابع روایی شیعه در باره ی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) می‏باشد. شیخ صدوق در این کتاب بسیاری از مباحث اعتقادی شیعه را در باره ی آن حضرت بیان فرموده است.
شیخ صدوق انگیزه ی خود از نگارش این کتاب را این گونه می نگارد: «بعد از آن که سفری به مشهد مقدس داشتم و به زیارت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) مشرف شدم به نیشابور رفتم. در آنجا بیشتر شیعیانی که به دیدن من می‏آمدند شبهاتی در باره ی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) داشتند و من هم سعی فراوانی در حل آن شبهات نمودم تا آن که به قم آمدم. در آنجا نیز شیخ نجم الدین ابو سعید قمی به دیدارم آمد. او نیز از من درخواست نگارش کتابی در این باره داشت و من هم به ایشان وعده ی اجابت دادم تا آن که شبی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) را در خواب دیدم. آن حضرت به من فرمودند: «لِمَ لَا تُصَنِّفُ کِتَاباً فِی الْغَیبَهِ حَتَّی تُکفَی مَا قَدْ هَمَّکَ» عرض کردم: «ای فرزند رسول خدا من در این باره چند کتاب نوشته‏ام». آن حضرت فرمودند: «لَیسَ عَلَی ذَلِکَ السَّبِیلِ آمُرُکَ أَنْ تُصَنِّفَ وَ لَکِنْ صَنِّفِ‏ الْآنَ کِتَاباً فِی الْغَیبَهِ وَ اذْکُرْ فِیهِ غَیبَاتِ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام)» پس از آن خواب بیدار شدم و بر آن شدم تا این کتاب را به نگارش درآورم»